De meest voorkomende koffievariëteiten op een rij

Laatst bijgewerkt op: 03/02/2025

Arabica en robusta zijn de bekendste hoofdrassen, maar wist je dat daaronder duizenden koffievariëteiten vallen? Veel hiervan zijn relatief onbekend en ook (nog) niet interessant om te verbouwen. Wel kunnen deze variëteiten een belangrijke rol spelen in de toekomst van koffie. Wij zetten de meest voorkomende koffievariëteiten op een rij.

Een koffievariëteit verwijst naar een specifieke soort koffieplant met unieke fysieke en genetische eigenschappen – zoals de grootte, vorm, kleur van de bladeren en koffiebonen – die invloed hebben op de smaak, het aroma en de teeltomstandigheden van de koffie. Er zijn twee hoofdrassen: arabica is goed voor zo’n 60% van de wereldproductie en robusta neemt de tweede plaats in met 30% tot 40%. Samen vormen ze de basis voor alle subsoorten.

Hybride variëteiten ontstaan wanneer planten van twee koffievariëteiten worden gekruist. Dit gebeurt vaak op natuurlijke wijze. Cultivars daarentegen zijn variëteiten die worden ontwikkeld en verbouwd door mensen. Hierbij worden variëteiten of koffieplanten gekruist voor specifieke eigenschappen, zoals smaak, ziekteresistentie of opbrengst. Zo kan het voorkomen dat er nieuwe variëteiten ontstaan met de smaak die we al kennen, maar dat de plant van herkomst bestand is tegen klimaatverandering of bepaalde ziektes. 

Wanneer er een variëteit ontstaat met veel potentie, wordt deze geselecteerd voor kloonprogramma’s. Dit gebeurt zodat deze elders in de wereld kan worden voortgeplant.

Tot slot bestaan er ook oude ‘heirloom’-rassen die al tientallen jaren in het wild groeien zonder menselijk ingrijpen. Dit komt met name voor in Ethiopië. Ethiopië is de vermoedelijke oorsprong van koffie.

According to an ancient legend, coffee was discovered by an Ethiopian goat farmer, but how where did the coffee you drink today come from?

Read more

Arabica

De bekendste koffiehoofdsoort is arabica. Dit ras is wijdvertakt in tientallen koffievariëteiten, elk met unieke eigenschappen en smaakprofielen. De eigenschappen en smaakprofielen worden beïnvloed door zowel genetica als terroir- de specifieke omstandigheden waaronder de koffie verbouwd wordt, zoals bodem, klimaat en hoogte.

Wanneer je op een koffieverpakking begrippen ziet staan als ‘catuai’, ‘yellow bourbon’ of ‘geisha’, dan gaat het om specifieke variëteiten binnen het arabicaras. Hier zijn enkele bekende koffievariëteiten:

• Typica: wordt gezien als de moeder van vele andere koffiesoorten. Typica produceert koffiebonen van hoge kwaliteit met een complex aroma, een zacht mondgevoel en een aangename zoetheid.
• Bourbon: ook bourbon kent vele aftakkingen en staat bekend om zijn zoete, complexe smaak met tonen van chocolade, noten en soms fruit. De unieke smaakkenmerken maken bourbon geliefd bij specialty coffee liefhebbers en koffiebranders die de voorkeur geven aan kwaliteit boven kwantiteit.
• Catuai: een kruising tussen mundo novo en caturra, bekend om zijn zoete smaak en volle body.
• Geisha: oorspronkelijk uit Ethiopië, deze variëteit staat bekend om zijn complexe smaak met tonen van bloemen en fruit.

Robusta

De verschillen tussen de arabica- en robustabonen zitten hem in het gebied waar de koffieplanten groeien én in de bonen zelf. Zo is de arabicaboon ovaal met een gebogen lijn in het midden. De robustaboon is rond met een rechte lijn.

Robusta is een koffiehoofdsoort die bekend staat om zijn krachtige smaak en hoge cafeïnegehalte. In vergelijking met de populairdere arabicabonen, heeft robusta een bittere, aardse en houtachtige smaak. De plant is robuuster en resistenter tegen ziektes en plagen, waardoor hij makkelijker te verbouwen is.

Robusta wordt veel gebruikt in instant koffie en espresso melanges om de body en crema te verbeteren. Hoewel het vaak als mindere kwaliteit wordt beschouwd dan arabica, waarderen sommige koffiedrinkers juist de krachtige smaak. Hier zijn enkele bekende koffievariëteiten: 

• Canephora: de meest voorkomende robusta-variëteit. Deze bevat bijna twee keer zoveel cafeïne als arabica. Dit draagt bij aan de krachtige en intense smaakbeleving.
• Kouilou: een variëteit afkomstig uit West-Afrika, met name Ivoorkust, met een mildere smaak.
• Niaouli: een hoogwaardige robusta uit Togo en Benin, bekend om zijn mildere smaak

Arabica beter dan robusta?

Dat was heel lang wel zo, maar dat had meer met de teelt en de verwerking te maken dan met de intrinsieke kwaliteit van het koffieras. Robusta werd later ontdekt. Het werd behandeld als ‘toevoeging aan arabicakoffie’. Toen eenmaal duidelijk was dat met arabica meer delicate smaken bereikt konden worden, zijn boeren en producenten daarop verder gaan ontwikkelen. Nog altijd wordt robusta algemeen als inferieur aan arabica gezien en wordt voornamelijk gebruikt voor oploskoffie en als vulmiddel in blends, om body en een mooie crema toe te voegen. 

Maar inmiddels zijn er koffieboeren die robusta op dezelfde manier behandelen als arabica. Hiermee produceren ze kwalitatief hoogwaardige koffie, die niet onderdoet voor goede arabica en ook 90+ kan scoren in cuppings. Dit gebeurt alleen nog op relatief kleine schaal. Dit kan wel een van de reddingen betekenen voor koffie. Nu arabica op sommige plekken niet meer kan groeien als gevolg van klimaatverandering, kan kwalitatieve robusta helpen aan de vraag naar koffie te blijven voldoen.

De toekomst van koffie

Hoewel de meeste koffievariëteiten momenteel dus niet commercieel verbouwd worden, kunnen ze van grote waarde zijn voor de toekomst van koffie. Door rassen te kruisen, kunnen er nieuwe rassen ontstaan. Deze hebben de smaak die we kennen en liefhebben. Maar ze komen dan van struiken die beter bestand zijn tegen de uitdagingen van klimaatverandering of ziektes.

Leer alles over specialty coffee, artisanale thee en bean-to-barchocolade in KTC magazine. Vier keer per jaar bij jou op de mat met bijzondere extra’s.

Meer informatie