Wat is omgekeerde osmose?

Laatst bijgewerkt op: 21/05/2025

Omgekeerde osmose is een methode om water te zuiveren. In de horeca zoemt de term al enige tijd rond. Hoe werkt het precies en wat maakt het populair?

Wat is osmose?

Osmose is een natuurlijk verschijnsel. Het vindt bijvoorbeeld plaats wanneer plantenwortels water uit de bodem opnemen, maar ook in ons lichaam, als de nieren water uit het bloed absorberen. Het is een ingenieus proces waarbij een minder geconcentreerde vloeistof zich op natuurlijke wijze beweegt naar een meer geconcentreerde vloeistof. 

Neem bijvoorbeeld een bak en plaats in het midden van deze bak een halfdoorlatend membraan. Als je de ene helft vult met water met een lage zoutconcentratie en de andere helft met water met een hoge zoutconcentratie, dan zul je zien dat het water met weinig zout automatisch naar de kant stroomt, die gevuld is met het veel zoutere water. Hier zit wel een grens aan.

Zijn waterfilters voor koffiemachines nodig of een overbodige luxe?

Lees verder

 

Hoewel door osmose de verhouding tussen de opgeloste stoffen aan beide kanten van het membraan dichter bij elkaar komt te liggen, wordt die niet precies gelijk. Dat komt doordat het watervolume aan de kant van het membraan waar het water naartoe stroomt, toeneemt. En daardoor neemt ook de druk aan die kant toe. Op het moment dat deze druk groot genoeg is om de stroom van water door het membraan tegen te houden, komt het proces van osmose tot stilstand. 

Wat is omgekeerde osmose?

Bij omgekeerde osmose wordt, de term zegt het al, het natuurlijke proces omgekeerd. Dit heeft als doel meer opgeloste stoffen tegen te houden. Het water wordt daarom onder grote druk in tegengestelde richting door een halfdoorlatend membraan geperst. Dat membraan is in dit geval een zeef met microscopisch kleine gaatjes, die wel watermoleculen doorlaten, maar geen andere stoffen. Deze ‘afvalstoffen’ worden met het restwater afgevoerd. 

De mate van filtering is afhankelijk van het soort membraan – oftewel hoe klein de gaatjes zijn – en de hoeveelheid druk die wordt uitgeoefend. Doorgaans houdt de methode van omgekeerde osmose 95 tot 99 procent van de opgeloste stoffen in het water tegen, zoals opgeloste mineralen, organische stoffen, metalen en bacteriën.

Stoffen met moleculen groter dan die van water passen niet door de gaatjes van het membraan. Gassen zoals zuurstof (CO2) kunnen wel door de gaatjes en kunnen dus niet verwijderd worden door omgekeerde osmose. Je hebt ongeveer vijf liter water nodig om drie liter omgekeerde-osmosewater te verkrijgen. Het is dus niet bepaald een zuinige methode. 

Minder schoonmaakwerk

Afhankelijk van de locatie bevat het Nederlandse leidingwater nog een behoorlijke hoeveelheid kalk en magnesium, en dat beïnvloedt de smaak van het water. Hoewel de verschillen niet meer zo extreem zijn als 15 jaar geleden, zijn ze er nog wel. Met omgekeerde osmose haal je kalk en magnesium uit het water. 

Een spoelmachine, voorzien van omgekeerde-osmosewater voorkomt aanslag, strepen en vlekken die veelal worden veroorzaakt door kalk en magnesium, waardoor je glaswerk niet meer hoeft te poleren. Als je daarbij schoonmaakt met omgekeerde-osmosewater, heb je minder zeep en chemicaliën nodig.

Is omgekeerde-osmosewater geschikt voor koffie en thee?

Water is een bepalende factor in koffie en thee. In het geval van koffie is een beetje kalk wenselijk voor een goede extractie. Omgekeerde-osmosewater bevat geen kalk meer en is bovendien ‘arm’ water, dat de koperen leidingen van een koffiesysteem aan kan tasten. Voor koffie kun je om die reden beter kiezen voor een ander filtersysteem, zoals bijvoorbeeld een bypass-systeem van BRITA, BWT Nederland of Pentair, waarmee je kalk in het leidingwater tot het gewenste niveau kunt reduceren.

Ben je een echte koffienerd en wil je complete controle over je water, dan is omgekeerde osmose natuurlijk een optie als eerste stap, om vervolgens mineralen toe te voegen in de verhouding die jij wilt.

Thuis thee zetten die (nog) beter smaakt, hoe pak je dat aan? Met deze tips haal je de theemeester in jezelf naar boven.

Lees verder

 

Thee is een ander verhaal. Voor thee streef je naar neutraal water met zo min mogelijk kalk en magnesium: water dus met een pH-waarde van plusminus 7 en een droogrest van minder dan 50 milligram per liter. Omgekeerde-osmosewater bevat geen mineralen en klinkt als het perfecte water. Geheel vrij van mineralen geeft  dit je kop thee een mooie heldere kleur, geen ‘olielaag’ op je kopje, geen vies servies en geen smaakverstoring. Bijna perfect. 

Ware het niet dat mineralen dragers van aroma zijn. Hoe minder mineralen in het water, hoe minder aroma. Bij het bereiden van een zeer aromatische thee is dit een gemis. Te veel mineralen daarentegen zorgen ervoor dat de aroma’s juist weer minder naar boven komen. Het is dus maar net wat je wilt bereiken.