Laatst bijgewerkt op: 25 oktober 2024
Je hebt het je vast al eens afgevraagd: welke theesoorten bevatten nou veel en welke weinig cafeïne? Het antwoord hierop blijkt helemaal niet eenvoudig te geven. Al was het maar vanwege allerlei misleidende mythes die de ronde doen.
Wie een simpele zoekopdracht ‘cafeïne in thee’ intypt, stuit al snel op pagina’s van merken, blogs of influencers die de verschillende hoeveelheden cafeïne (in thee ook wel theïne genoemd) per portie in verschillende dranken vergelijken. De meeste sites zijn het erover eens: witte thee bevat de minste cafeïne, gevolgd door groene thee en vervolgens oolong. Zwarte thee heeft de meeste cafeïne van alle theesoorten, maar minder dan koffie.
Met deze informatie in ons brein geprent vliegen de meeste mensen de ochtend aan met zwarte thee en bewaren ze witte of groene thee voor de avond. Want hoe geoxideerder de thee, hoe hoger het cafeïnegehalte, is de gedachte. Maar wat bepaalt de hoeveelheid cafeïne in thee eigenlijk? En is thee en koffie tegen elkaar afzetten niet een gevalletje appels met peren vergelijken?
Een beetje koffiepurist zal beweren dat decaf koffie geen échte koffie is. Maar klopt dat wel? En wat is decaf koffie dan wel?
In de jaren 80 van de vorige eeuw was er voor het eerst aandacht voor het cafeïnegehalte in thee. Toch duurde het nog tot eind jaren 90 en begin jaren 2000, voordat de eerste onderzoeken plaatsvonden. Zo probeerden een aantal westerse onderzoekers het cafeïnegehalte te achterhalen van verschillende theesoorten die op dat moment verkrijgbaar waren in lokale winkels.
In een van deze onderzoeken suggereren ze dat zwarte thee gemiddeld een hoger cafeïnegehalte heeft dan elk ander type thee. Oxidatie, het proces waarbij theebladeren tijdens het droogproces door blootstelling aan de lucht donker kleuren, werd aangeduid als mogelijke verklaring. Oxidatie beïnvloedt zeker de smaak, aroma en sterkte van thee, maar media claimden al snel dat het proces ook doorslaggevend was voor het cafeïnegehalte in thee.
Een echte theekenner zou na één blik op het geteste assortiment de tekortkomingen van de onderzoeken waarschijnlijk al snel zien. De monsters waren theesoorten die in het westen het meest geconsumeerd werden: Indiase, Keniaanse en Sri Lankaanse zwarte thee, vaak verpakt, gemengd of zelfs geparfumeerd. Groene thee was slecht vertegenwoordigd. Oolong en witte thee werden zo goed als niet getest en dat gold ook voor gefermenteerde thee. De selectie van de onderzochte theesoorten laat zien dat de onderzoekers weinig inzicht in de complexiteit van thee hadden.
Het is dan ook niet gek dat het grootste deel van het westerse onderzoek naar cafeïne in thee helaas heeft geleid tot wijdverspreide misinformatie. Volgens gerenommeerde theeonderzoeksinstituten in China, Taiwan en Japan, die er tientallen jaren onderzoek naar deden, is het oxidatieniveau van verschillende theesoorten géén centrale factor bij het bepalen van het cafeïnegehalte. Zij concluderen dat de hoeveelheid cafeïne in je kopje thee sterk varieert en afhankt van veel variabelen. Variabelen die de Westerse onderzoekers niet meegerekenden. Denk aan verschillende ondersoorten van thee, bodemsoorten, weersomstandigheden en verwerkingstechnieken.
Naast de verwerking heeft ook de bereiding van de thee invloed op het cafeïnegehalte. Deze fluctueert namelijk op basis van de trektijd, de watertemperatuur en de hoeveelheid thee die wordt gebruikt. Dat betekent dat een kop thee veel minder, net zo veel of zelfs meer cafeïne kan bevatten dan een vergelijkbare hoeveelheid koffie.
Om te weten hoeveel cafeïne er in een bepaalde thee zit, is het belangrijk om de hoeveelheid cafeïne per drooggewicht te meten. Dat is immers nauwkeuriger dan het cafeïnegehalte per portie, want er is geen standaardmaat voor een kop thee. De gemiddelde hoeveelheid cafeïne in theebladeren ligt tussen 1% en 5% van hun droge gewicht. Dat is tussen de 1 en 5 gram per 100 gram gedroogd blad, wat aantoonbaar het hoogste cafeïnegehalte in de natuur is, afgezien misschien van guarana. Zelfs koffiebonen bevatten gemiddeld minder cafeïne per drooggewicht dan theebladeren!
Maar hoeveel cafeïne uit het gedroogde materiaal komt nu uiteindelijk in je kopje thee terecht? Die vraag brengt ons bij de eerste factor die het cafeïnegehalte beïnvloedt: temperatuur. Hoe hoger de temperatuur van het water waarin thee getrokken wordt, hoe sneller cafeïne in de kop vrijkomt. Trekken op 80 °C, 90 °C of 100 °C kan een aanzienlijk verschil maken in de hoeveelheid cafeïne in één kop thee. Over het algemeen gebruiken veel mensen kokend water voor thee, wat overigens vaak niet de beste optie is, waardoor de extractie meer cafeïne in de kop oplevert.
Een andere cruciale factor is de hoeveelheid gedroogd materiaal die wordt gebruikt. We gebruiken meer gedroogde koffie per kop dan gedroogde theebladeren, dus het zetproces van koffie bevordert een hoger cafeïnegehalte, waardoor koffie zijn plaats bovenaan de cafeïneladder behoudt.
Ook de vorm van het droge materiaal dat we willen trekken, speelt een rol. Hoe kleiner de stukjes, hoe groter het oppervlak en hoe gemakkelijker ze hun stoffen – inclusief cafeïne – aan het water overdragen. Een strak gerold oolongtheeblad zal zijn stoffen heel langzaam vrijgeven. De bladeren in theezakjes (van goede kwaliteit) daarentegen, die geplet, gescheurd en gekruld zijn, geven tijdens de infusie hun stoffen veel sneller vrij.
Daarnaast is de wisselwerking tussen cafeïne en andere chemische verbindingen tijdens het trekken belangrijk. L-theanine, een aminozuur dat alleen in thee voorkomt, staat bekend om zijn rustgevende effecten op het zenuwstelsel. Hoe L-theanine samenwerkt met cafeïne, is nog niet helemaal duidelijk. Het is wel bekend dat de aanwezigheid van L-theanine het effect van cafeïne verandert. Verschillende hoeveelheden L-theanine in thee beïnvloeden hoe ons lichaam cafeïne omzet in energie. Andere stoffen in thee, zoals de antioxidant EGCG, lijken ook invloed te hebben op de werking van cafeïne.
Een aantal variabelen beïnvloeden het cafeïnegehalte in droge thee vóór de infusie. Zoals eerder gezegd, was het kort door de bocht om oxidatie als enige verklaring te geven voor het cafeïnegehalte in thee, maar het proces speelt wel een rol.
Als thee droogt aan de lucht, treden veranderingen op in de chemische verbindingen en die kunnen het smaakprofiel beïnvloeden. Zo breekt chlorofyl in theebladeren af en worden antioxidanten omgezet in andere antioxidanten. Deze dragen weer bij aan de donkerdere kleur en vollere smaak van geoxideerde thee, zoals zwarte thee. Daardoor kan thee een sterkere smaak krijgen die weleens verward wordt met een hoger cafeïnegehalte.
Door blootstelling aan de lucht wordt ook het tanninegehalte in thee hoger. Tannines kunnen zich binden aan cafeïne, waardoor die laatste minder snel wordt opgenomen in het lichaam. Zo kan de cafeïne in volledig geoxideerde thee, zoals zwarte thee, een ander effect geven dan in minder geoxideerde thee, zoals groene thee, zelfs als het cafeïnegehalte vergelijkbaar is.
Ook de leeftijd van thee heeft een invloed op het cafeïnegehalte. Jongere theebladeren bevatten meer cafeïne dan oudere bladeren. Cafeïne fungeert in theebladeren immers als verdediging om planteneters ervan te weerhouden de tere jonge bladeren en scheuten op te eten. Die jonge delen van de plant zijn cruciaal voor de groei en overleving, omdat daar de meeste fotosynthese plaatsvindt. Als die jongere bladeren en knoppen worden geoogst voor thee, meestal voor witte en groene thee, heeft thee die daarvan getrokken wordt een hoger cafeïnegehalte dan thee van oudere, rijpere bladeren.
Daarnaast beïnvloeden teeltmethoden het cafeïnegehalte. Theeplanten die in de schaduw groeien, zoals die voor sommige groene theesoorten (meestal kabusecha of gyokuro), hebben over het algemeen een hoger cafeïnegehalte dan theesoorten uit zonnigere gebieden. Ook het terroir, oftewel de locatie en klimatologische omstandigheden, bepalen de samenstelling van de theeplant, wat een verschillend cafeïnegehalte kan opleveren. En dan hebben we het nog eens niet over de talloze cultivars waarmee thee wordt geteeld, elk met hun unieke eigenschappen en chemische structuur.
Met al het bovenstaande in het achterhoofd is het dus heel lastig om thee duidelijk in te delen naar cafeïnegehalte. Er zijn simpelweg te veel factoren die meewegen en bepalen hoeveel cafeïne er uiteindelijk in je kop zit. De enige methode die goed werkt is proberen, proeven en ervaren. Laat je keuze voor een thee afhangen van je stemming en smaak.
Share on
Het beste van KTC in je inbox
Schrijf je nu in voor onze tweewekelijkse nieuwsbrief.
Benieuwd naar meer? Word lid van koffieTcacao en krijg toegang tot exclusieve artikelen, interviews en tips over specialty coffee, thee en cacao. Zo blijf je altijd op de hoogte van trends, gear en events.
Deze Biscuit de Savoie uit De kunst van bakken van Hidde de Brabander is een klassieke Franse cake met een lichte en verfijnde structuur.
Volgens Spencer Hyman, oprichter van craft-chocoladeplatform Cocoa Runners, moeten we chocolade anders leren eten.
Jerevan staat vooral bekend om zijn rijke geschiedenis, maar ontwikkelt zich ondertussen ook tot een verrassende bestemming voor liefhebbers van specialty coffee. In deze citytrip naar de Armeense hoofdstad ontdek je verborgen branderijen, moderne koffiebars en een traditioneel theehuis.
Een beetje koffiepurist zal beweren dat decaf koffie geen échte koffie is. Maar klopt dat wel? En wat is decaf koffie dan wel? 
Leer alles over specialty coffee, artisanale thee en bean-to-barchocolade in KTC magazine. Vier keer per jaar bij jou op de mat met bijzondere extra’s. 
“Een gerenommeerde Franse sommelier gaf ooit met licht tranende ogen toe dat thee mooier combineerde dan wijn.” Met deze drie combinaties sla je de (kaas)plank niet mis.
