Laatst bijgewerkt op: 17 juni 2026
Vanille is een van de meest geliefde smaken ter wereld, maar waar komt vanille vandaan? De geschiedenis ervan is rijk en fascinerend. Zo was er maar één volk in heel Midden-Amerika dat het oogsten en bewerken van de vanillepeulen na de ontdekking onder de knie had: de Totonaken uit Mexico.
De Totonaken zijn een hoogontwikkelde pre-Columbiaanse cultuur, geconcentreerd rondom El Tajin en Papantla, steden in de huidige Mexicaanse staat Veracruz. Het lukte de Totonaken in de 12e eeuw voor het eerst om de peulen van de wilde orchidee Vanilla planifolia te bewerken tot gefermenteerde vanillestokjes. Zij gebruikten vanille niet alleen als smaakmaker, maar ook als een belangrijk ritueel element en als een middel om chocolade te aromatiseren.
Toen de Azteken rond 1450 de Totonaken onderwierpen, stelden ze tweejaarlijkse belastingen in. Die moesten de Totonaken voldoen in de vorm van slaven en vanillepeulen.
Vanille en cacao
De Azteken gebruikten vanille in hun chocoladedrank, xocoatl. Ze beschouwden deze chocoladedrank als een opwekkend middel en ook als medicijn voor de meest uiteenlopende kwalen. Cacaobonen hadden zo veel prestige dat ze zelfs als betaalmiddel werden gebruikt. Xocolatl betekent vrij vertaald ‘bittere drank’, en de Azteken voegden dan ook allerlei specerijen toe om de drank minder bitter te maken. Een van de belangrijkste toevoegingen was vanille.
De inwoners van Papantla beschouwen hun stadje nog steeds – en terecht – als de geboorteplaats van de vanille. Ze zijn trots op ‘de stad die de wereld parfumeerde’.
Carlos Castaños Lopez is een vanilleproducent uit Papantla, en van Totonaakse afkomst. Hij vertelt dat de Spaanse conquistador Hernán Cortez vanille van de Totonaken rond 1528 meenam naar het hof van zijn koning in Toledo, Spanje.
De Spanjaarden hielden de vanille lang voor zichzelf, maar toen een Spaanse prinses, Ana de Austria, in 1615 trouwde met de latere koning van Frankrijk, Lodewijk XIII, introduceerde zij vanille in Parijs. Van daaruit veroverde het heel Europa. Het werd gebruikt als specerij, parfum en ook als lustopwekkend middel.
Europese botanici gingen experimenteren met Vanilla planifolia. Het bleek een koud kunstje om de orchidee te laten groeien op de plantages in de Europese koloniën. Er was één probleem: de planten die buiten Mexico groeiden, produceerden geen peulen. Daarom bleven de producenten in het gebied rondom Papantla tot diep in de 19e eeuw de enige leveranciers van vanille in de wereld.
In 1841 kwam er een einde aan het Mexicaans monopolie. Het was een tot slaafgemaakte jongen op de Franse kolonie Réunion, de twaalfjarige Edmond Albius, die er met behulp van een stokje in slaagde een beetje stuifmeel van de orchidee te deponeren op de vrouwelijke geslachtsdelen van de plant.
Tot verbazing van alles en iedereen, had Edmond een paar weken later een paar gave vanillepeulen. Al in 1889 namen Madagaskar, de Comoren en de Seychellen samen 80 procent van de wereldproductie van vanille voor hun rekening.
KTC magazine verschijnt 4x per jaar en brengt jou het laatste nieuws over specialty coffee, artisanale thee en bean-to-barchocolade.
Inmiddels bestuiven ook de Mexicanen handmatig de orchidee. “Er zijn simpelweg niet genoeg bijen om alle planten op onze plantages te bestuiven,” vertelt Castaños Lopez. Hij loopt gehaast van plant naar plant. Zodra hij een bloeiende orchidee ziet, pakt hij deze zeer voorzichtig in zijn linkerhand. Hij opent de bloem met een dun stokje in zijn rechterhand en schuift heel teder een beetje stuifmeel van de mannelijke helmknop op de vrouwelijke stamper. Het hele proces duurt misschien twintig seconden, dan staat de Totonaak al bij de volgende bloem.
“Iedere bloem bloeit ongeveer vijf uur”, vertelt Castaños Lopez. “Je hebt dus vijf uur de tijd om te bestuiven. Gebeurt dat niet, dan ontwikkelt de bloem geen peulen en heb je geen vanille.” Het handmatig bestuiven, het oogsten en het laten fermenteren van de vanille zijn arbeidsintensieve processen. Vandaar dat echte vanille duur is. Het gevolg: hooguit 2 procent van alle vanilleproducten in de wereld bevat echte vanille. De meeste vanille-ijsjes worden gemaakt met synthetische vanille, een stof die veel minder smaken en aromas bevat.
Op de zócalo van Papantla is een toeristenwinkeltje dat echte vanilleproducten verkoopt. In de supermarkten zijn echter alleen flesjes met synthetische vanille te koop. Gelukkig zijn er in het stadje wel twee restaurants die gespecialiseerd zijn in gerechten waarin echte, lokale vanille is verwerkt. Daar is het dan ook mogelijk om, net als de Azteken, te genieten van een heerlijke mok chocoladedrank met vanille.
Share on
Het beste van KTC in je inbox
Schrijf je nu in voor onze tweewekelijkse nieuwsbrief.
Benieuwd naar meer? Word lid van koffieTcacao en krijg toegang tot exclusieve artikelen, interviews en tips over specialty coffee, thee en cacao. Zo blijf je altijd op de hoogte van trends, gear en events.
Volgens Spencer Hyman, oprichter van craft-chocoladeplatform Cocoa Runners, moeten we chocolade anders leren eten.
Jerevan staat vooral bekend om zijn rijke geschiedenis, maar ontwikkelt zich ondertussen ook tot een verrassende bestemming voor liefhebbers van specialty coffee. In deze citytrip naar de Armeense hoofdstad ontdek je verborgen branderijen, moderne koffiebars en een traditioneel theehuis.
Van hogere Fairtrade-prijzen en koffiebonen voor thuis tot een tentoonstelling over koffie en koloniale geschiedenis: dit speelt er in september.
